Kinh doanh đa cấp tại Việt Nam – Hiện tại và tương lai

Post lên đây bài viết của mình được đăng trên trang website của Hội MBA VN ngày 11/11/2009.

(Nguồn: Hội MBA, http://www.mbavn.org/view_news.php?id=1857)

Có thể nói, cho đến thời điểm này mặc dù đã có những bước chuyển biến đáng ghi nhận, song kinh doanh đa cấp tại Việt Nam vẫn gợi lên cho nhiều người nỗi “ác cảm” hoặc sự hòai nghi.

Tuy vậy, có một điều mà ít người nhận ra, đó là không phải chỉ ở Việt Nam kinh doanh đa cấp mới “lộn xộn” như vậy trong giai đọan đầu phát triển. Tình hình ở Việt Nam hiện giờ không khác mấy so với tình hình ở nước Mỹ những năm 80. Trước đó vài năm, tập đòan Amway (American Way Corporation), một trong những công ty kinh doanh đa cấp đầu tiên trên thế giới đã phải mất hơn 4 năm liền (1975 – 1979) để hầu tòa khi có một số ý kiến cho rằng tập đòan Amway cũng là một dạng “hình tháp ảo”, được dựng lên để lừa đảo mọi người. Mãi đến năm 1979, Amway mới được Tòa án Thương mại Liên bang Hoa Kỳ công nhận là một công ty kinh doanh đa cấp hợp pháp. Và cũng từ đó bộ luật về kinh doanh đa cấp đầu tiên mới được ra đời. Nhưng hiện giờ thì kinh doanh đa cấp ở Mỹ và trên thế giới thì sao? Những con số thống kê bên dưới cho thấy tốc độ phát triển rất nhanh của ngành kinh doanh này.

Bảng 1: Doanh số của ngành bán hàng trực tiếp, giai đọan 1998 – 2007 (tỷ đô la)

Nguồn: Hiệp hội các công ty bán hàng trực tiếp (WFDSA), số liệu ngày 13/1/2009,
(http://www.wfdsa.org/statistics/index.cfm?fa=display_stats&number=2)

Bảng 2: Số lượng nhà phân phối trong ngành bán hàng trực tiếp (đơn vị triệu người)

Nguồn: Hiệp hội các công ty bán hàng trực tiếp (WFDSA), số liệu ngày 13/1/2009,
(http://www.wfdsa.org/statistics/index.cfm?fa=display_stats&number=3)

Bảng 3: Doanh số và số lượng nhà phân phối trong các công ty bán hàng trực tiếp ở một số nước theo các năm

Nguồn: Hiệp hội các công ty bán hàng trực tiếp (WFDSA), số liệu ngày 8/9/2009
(http://www.wfdsa.org/statistics/index.cfm?fa=display_stats&number=1)

Có một con số thông kê có lẽ sẽ hấp dẫn hơn những con số thông kê này, đó là ngày nay trên thế giới trung bình cứ 100 triệu phú xuất hiện thì có khỏang 40 người xuất thân từ ngành kinh doanh này. Chúng ta cũng có thể dựa theo bảng 2 để dễ dàng tính ra được số lượng người gia nhập vào ngành kinh doanh này mỗi năm, mỗi tháng hoặc mỗi ngày. Đó là những con số thống kê hết sức ấn tượng về ngành kinh doanh này! Chỉ tiếc là ở bảng 3 không có sự có mặt của Việt Nam để chúng ta có một sự so sánh khách quan hơn. Tuy nhiên, theo số liệu của báo Nhịp cầu đầu tư, ngày 8/6/2009, thì doanh số của ngành kinh doanh đa cấp ở Việt Nam trong năm 2008 là khỏang 67 triệu USD, và số lượng NPP vào khỏang 450,000 người, chiếm khỏang 0.5% trên tổng số dân (nhỏ hơn 30 lần so với Mỹ, 15% trên tổng số dân).

Tuy vậy, tôi không nghĩ là Việt Nam chúng ta có thể đứng ngòai “guồng quay” chung của thế giới trong thời kỳ hội nhập kinh tế thế giới như hiện nay. Điều đó có nghĩa chúng ta sau khỏang 5 đến 10 tới cũng sẽ tương tự như Mỹ và một số nước khác hiện giờ. Chúng ta không thể đứng ngòai cuộc chơi, không thể không theo xu hướng phát triển chung, có chăng chúng ta chỉ là những người đi sau. Vậy tại sao ngay từ bây giờ chúng ta không “mở lòng” tìm hiểu về hình thức kinh doanh có rất nhiều ưu điểm này? Sự hòai nghi là cần thiết để ta tìm hiểu ngọn nguồn vấn đề, chứ không phải để ta bỏ qua nó một cách không đắn đo, để rồi đánh mất cơ hội của chính bản thân mình.

Trở lại với lịch sự ngành kinh doanh đa cấp. Kinh doanh đa cấp đã xuất hiện từ cuối năm 1939. Tức nó đã tồn tại được 70 năm và chứng minh được sức mạnh của nó trong suốt những năm qua. Theo quan điểm của riêng cá nhân tôi, những ưu điểm của kinh doanh đa cấp có thể được phân chia theo hai khía cạnh sau:

Thứ 1 là về mặt kinh tế và xã hội. Ở đây có thể kể ra một số giá trị chính như sau:
– Giảm giá thành sản phẩm (hoặc tăng “giá trị” sản phẩm) do giảm được các chi phí dành cho marketing (phân phối, quảng cáo, PR,…), vốn chiếm khỏang từ 70 – 80% giá thành sản phẩm,
– Hạn chế khả năng xâm nhập của hàng giả, hàng nhái,… do chỉ phân phối qua một kênh duy nhất đó là các nhà phân phối độc lập,
– Giúp công ty có được những khách hàng trung thành. Đây là điều mà mọi công ty đều mong muốn,
– Một ưu điểm rất quan trọng nữa của kinh doanh đa cấp là có thể giảm mức phân hóa giàu nghèo, vì đây là một cơ hội ngang bằng thật sự cho tất cả mọi người, không phân biệt giàu nghèo, tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn,…
– Cũng vì ưu điểm là một cơ hội mở cho tất cả mọi người nên kinh doanh đa cấp cũng góp phần giảm đáng kể tỷ lệ thất nghiệp ở các nước.

Thứ 2 là xét về mặt công việc của một nhà phân phối. Một số ưu điểm chính có thể kể ra như sau:
– Tự do về mặt không gian và thời gian. Bạn có thể làm việc ở bất kỳ nơi đâu, bất kỳ lúc nào và với bất kỳ ai,
– Không bị quản lý về mặt nhân sự “chặt chẽ” như những công ty kinh doanh truyền thống. Nói một cách khác, ở công ty kinh doanh đa cấp, bạn không có sếp mà cũng không có nhân viên. Tất cả những người chung quanh bạn là những người bạn của bạn, cùng chung sức với bạn làm nên thành công chung,
– Chi phí đầu tư ban đầu rất thấp nên rủi ro là hầu như không có. Có lẽ các nhà kinh tế học đang phải dần thẩm định lại câu nói “rủi ro cao – lợi nhuận cao” (high risk – high return) vốn đã tồn tại từ rất lâu,
– Thu nhập tăng nhanh, ổn định và không hạn chế. Tất nhiên điều này phụ thuộc vào nỗ lực của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, nguồn thu nhập khổng lồ trong kinh doanh đa cấp là hợp lý và có thật.
– Tính thừa kế. Thành quả của chúng ta làm sẽ không bị mất đi. Chúng ta có thể “chuyển nhượng” lại cho con cháu của mình,
– Và còn rất nhiều những ưu điểm khác mà nếu muốn tìm hiểu thêm bạn đọc có thể tìm thấy ở rất nhiều tài liệu khác nhau.

Thử hỏi, với những ưu điểm như thế thì điều gì có thể ngăn được sự phát triển của ngành kinh doanh này. Ngay từ đầu những năm 90 của thế kỹ trước các nhà kinh tế học đã dự đóan rằng hình thức kinh doanh này sẽ phát triển rất nhanh ở thế kỹ 21. Và họ đã đúng. Hình thức phân phối đa cấp đang dần dần thay thế hình thức phân phối truyền thống ở rất nhiều nước trên thế giới. Những con số thống kê đã nói lên điều đó (Hiện nay, ở Mỹ khỏang 85% hàng hóa được phân phối theo hình thức này. Ở Nhật là khỏang 95%).

Cũng xin đọc giả hiểu rằng, tác giả không cho rằng tất cả các công ty kinh doanh đa cấp đều giúp ta có được tất cả các ưu điểm nêu trên. Vấn đề là chúng ta cần phải lựa chọn cho mình một công ty tốt để phát triển công việc kinh doanh (hay mạng lưới hoặc hệ thống) của mình. Chắc chắn rằng với một công ty kinh doanh đa cấp tốt, cộng với những nỗ lực của bạn, bạn sẽ nhìn thấy tương lai đầy hứa hẹn của mình ở đó.

Chú thích:
Mặc dù hai thuật ngữ bán hàng trực tiếp (direct–selling) và bán hàng đa cấp (multi-level marketing) đôi lúc được dùng thay thế cho nhau, nhưng giữa chúng có sự khác biệt.
– Bán hàng trực tiếp liên quan tới hình thức tiếp thị (marketing) các hàng hóa và dịch vụ trực tiếp tới người tiêu dùng, theo cách mặt đối mặt (face–to–face).
– Kinh doanh đa cấp là một hình thức của bán hàng trực tiếp. Tuy nhiên các đại diện phân phối của công ty ngòai việc được hưởng hoa hồng trên doanh số bán của chính mình còn được hưởng hoa hồng từ doanh số bán của những người trong mạng lưới của mình.
Với những ưu thế của kinh doanh đa cấp nên hầu hết các công bán hàng trực tiếp đều bao hàm trong đó các hình thức kinh doanh đa cấp. Vì vậy đôi khi hai thuật ngữ này được sử dụng để thay thế cho nhau.

Trần Trí Dũng
Email: dungtrantri@gmail.com